Zespół Kanału Nadgarstka (ZKN) to jedna z najczęstszych neuropatii kończyny górnej. W literaturze w nielicznych przypadkach można spotkać się także z określeniem opóźnione porażenie nerwu pośrodkowego. Schorzenie to znane jest również jako Cieśń Kanału Nadgarstka lub pod angielską nazwą Carpal Tunnel Syndrome (CTS).
Czym jest Zespół Kanału Nadgarstka?
Zespół cieśni kanału nadgarstka to schorzenie wynikające z ucisku nerwu pośrodkowego w obrębie nadgarstka. Przyczyną jest wzrost ciśnienia lub zmniejszenie przestrzeni w kanale nadgarstka, co ogranicza prawidłowe ukrwienie nerwu. Zmiany chorobowe mogą dotyczyć jednej ręki – najczęściej tej dominującej – lub występować obustronnie. Częściej dotyczy kobiet.
Przyczyny zespołu cieśni nadgarstka
Przyczyny zespołu cieśni kanału nadgarstka są zróżnicowane i mogą wynikać z czynników anatomicznych, mechanicznych lub wrodzonych. Niektórzy autorzy klasyfikują ZKN jako chorobę nadgarstka wynikającą z wykonywania określonych czynności zawodowych. Do rozwoju choroby mogą przyczyniać się długotrwała nieergonomiczna praca przy komputerze lub obsługa urządzeń wymagających powtarzalnych ruchów dłoni (długotrwałe utrzymanie kąta wyprostu powyżej 20 stopni nadgarstka może sprzyjać zaburzeniom nerwu pośrodkowego). Ryzyko zwiększają także niektóre choroby i stany, takie jak :
- ciąża (ma to związek z pojawiającymi się obrzękami, objawy najczęściej mijają około 6-12 tygodni po porodzie),
- reumatoidalne zapalenie stawów,
- cukrzyca,
- urazy nadgarstka,
- akromegalia,
- amyloidoza,
- alkoholizm,
- hemofilia,
- niedoczynność tarczycy,
- zmiany hormonalne w okresie menopauzy,
- stosowanie antykoncepcji hormonalnej,
- obecność guzów (np. tłuszczaków czy ganglionów),
- nieprawidłowości anatomiczne w obrębie nadgarstka.
Gdy nie można jednoznacznie określić przyczyny schorzenia, rozpoznaje się tzw. idiopatyczny zespół cieśni kanału nadgarstka.
Objawy zespołu cieśni nadgarstka
Objawy zespołu cieśni kanału nadgarstka dzielą się na subiektywne (podmiotowe), odczuwane przez Pacjenta, oraz obiektywne (przedmiotowe), które można zaobserwować w badaniu fizykalnym.
Objawy subiektywne:
- mrowienie, drętwienie i ból w obrębie ręki,
- nasilanie się dolegliwości po wysiłku oraz w nocy,
- stopniowa utrata sprawności dłoni,
- trudności w wykonywaniu codziennych czynności, takich jak chwytanie przedmiotów czy pisanie.
Objawy obiektywne:
- osłabienie czucia na opuszkach palców unerwianych przez nerw pośrodkowy,
- spadek siły mięśni kciuka – zginacza krótkiego, odwodziciela i przeciwstawiacza,
- suchość skóry na opuszkach palców,
- dodatnie objawy testów diagnostycznych: Tinela, Phalena i objawu opaskowego.
Klasyfikacja
Najczęściej stosowaną klasyfikacją zespołu cieśni kanału nadgarstka według obrazu klinicznego jest podział Whitley’a i McDonnella. Wyróżnia on trzy stopnie zaawansowania choroby:
Stopień I – łagodny (wczesny)
To początkowa faza schorzenia. Pojawia się okresowe mrowienie, drętwienie i ból w palcach unerwianych przez nerw pośrodkowy palce I-III oraz połowa palca IV (kciuk, palec wskazujący, palec środkowy, połowa palca serdecznego). Objawy zazwyczaj występują w nocy, a ulgę przynosi potrząśnięcie (strzepnięcie) ręką. Z czasem dolegliwości stają się coraz częstsze.
Stopień II – umiarkowany (pośredni)
Objawy są stałe i bardziej dokuczliwe. Chorzy odczuwają osłabienie czucia, problemy z precyzją ruchów oraz spadek siły chwytu. Ból ma często charakter palący i nasila się nocą lub przy pracy ręką. W badaniu można zaobserwować początki zaniku mięśni kłębu kciuka.
Stopień III – zaawansowany
To najbardziej rozwinięta postać choroby. Dochodzi do wyraźnego zaniku mięśni kłębu, utraty precyzji ruchów i zaburzeń czucia dwupunktowego. Ręka traci sprawność, a codzienne czynności stają się trudne do wykonania.
Diagnostyka
Diagnostyka ZKN opiera się na dokładnym wywiadzie, badaniu przedmiotowym, wykorzystaniu specyficznych testów oraz diagnostyki instrumentalnej.
Najczęściej używanymi testami są :
- Test Phalena polega na maksymalnym zgięciu dłoniowym nadgarstka. Jeśli w ciągu 60 sekund pojawi się mrowienie lub ból w palcach, wynik uznaje się za pozytywny.
- Objaw Tinela sprawdza się poprzez delikatne opukiwanie miejsca przebiegu nerwu pośrodkowego w okolicy nadgarstka. Wystąpienie uczucia „przechodzenia prądu” w palcach I-III oraz połowie IV świadczy o podrażnieniu nerwu.
- Badanie czucia dwupunktowego polega na sprawdzeniu, w jakiej minimalnej odległości pacjent potrafi rozróżnić dwa punkty dotyku. Prawidłowy wynik to odczuwanie dwóch punktów oddalonych o mniej niż 6 mm.
Badania elektroneurofizjologiczne uznaje się za najbardziej obiektywną metodę potwierdzającą rozpoznanie neuropatii uciskowych. Obejmują one trzy etapy: badanie podstawowe, stymulację włókien czuciowych oraz stymulację włókien ruchowych. Najbardziej czułym wskaźnikiem zespołu cieśni kanału nadgarstka jest spowolnienie przewodzenia impulsów we włóknach czuciowych nerwu pośrodkowego w miejscu jego przebiegu przez kanał nadgarstka. Jeśli chodzi o badanie obrazowe to najczęściej wybierane jest USG, które umożliwia stwierdzenie obrzęku.
Leczenie
Leczenie zespołu cieśni kanału nadgarstka obejmuje dwa główne podejścia: zachowawcze i chirurgiczne.
Zachowawcze
W terapii zachowawczej stosuje się farmakoterapię (NLPZ, witamina B6, steroidy doustne lub w formie iniekcji), unieruchomienie kończyny w ortezie lub szynie oraz fizjoterapię.
Postępowanie fizjoterapeutyczne obejmuje zabiegi takie jak ultradźwięki, laseroterapia, elektroterapia czy jonoforeza. W ramach kinezyterapii wykorzystuje się ćwiczenia czynne, neuromobilizacje oraz kinesiotaping, które wspomagają regenerację i poprawę funkcji ręki. Prowadzona jest również terapia manualna z Pacjentem, w której wykorzystuje się takie metody jak masaż poprzeczny wraz z ruchem zgięcia grzbietowego nadgarstka, metody trakcyjne stawów nadgarstka oraz kciuka i mobilizacje.
Chirurgiczne
Leczenie operacyjne zespołu cieśni kanału nadgarstka ma na celu odbarczenie nerwu pośrodkowego poprzez przecięcie więzadła poprzecznego nadgarstka (troczka zginaczy). Zabieg ten przywraca prawidłowy przepływ nerwowy i zmniejsza dolegliwości bólowe.
W praktyce stosuje się trzy główne techniki chirurgiczne:
- metodę otwartą,
- metodę „małych cięć”,
- dekompresję endoskopową,
Po zabiegu często zaleca się noszenie ortezy dłoniowej, której zadaniem jest utrzymanie nadgarstka w pozycji neutralnej oraz ochrona operowanej ręki przed wykonywaniem nadmiernej ilości ruchów. Celem rehabilitacji pooperacyjnej jest przywrócenie sprawności ręki oraz zmniejszenie dolegliwości bólowych. W tym celu wykorzystywane są metody wymienione wcześniej dobrane odpowiednio do możliwości Pacjenta. Dodatkowo fizjoterapeuta wprowadza prace z blizną, by zapobiegać ewentualnym zrostom.
- Postępowanie fizjoterapeutyczne w leczeniu zespołu kanału nadgarstka, Forum, [online], dostęp: https://www.fizmedio.pl/uploads/628/b5c/628b5c1da4293411512785.pdf, [dostęp: 26.10.2025].
- Ciechanowska Katarzyna, Łukowicz Małgorzata, Zespół cieśni kanału nadgarstka – etiologia i diagnostyka, „Journal of Education, Health and Sport”, 2017, t. 7, nr 4, s. 622–638.
- Nowak Marcin, Jethon Józef, Zespół kanału nadgarstka – przegląd literatury i doświadczenia własne, „Postępy Nauk Medycznych”, 2009, nr 9, s. 665–672.
- Łupińska D., Dziekońska M., Latosiewicz R., Lewko J., and Misiak B., Opieka około- i pooperacyjna wobec pacjenta z zespołem cieśni nadgarstka, „Holistyczny wymiar współczesnej medycyny. T. 1. Praca zbiorowa”, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku 2015, pp. 213–231
- Białoszewski D. (red.): Fizjoterapia w ortopedii. PZWL, Warszawa 2022.
- Pruszkowska Beata, Efekty rehabilitacji zespołu cieśni kanału nadgarstka u pacjentów w wieku od 29 do 84 lat, „Fizjoterapia & Rehabilitacja Praktyczna”, czerwiec 2020, nr 117,
