Czym jest fizykoterapia i na co pomaga?

Czym jest fizykoterapia?

Medycyna fizykalna wykorzystuje różne metody fizyczne w celach leczniczych, profilaktycznych i diagnostycznych. Jest ściśle powiązana z naukami medycznymi, fizyką, techniką oraz innymi dziedzinami przyrodniczymi, łącząc wiedzę teoretyczną z praktycznym zastosowaniem w terapii i rehabilitacji.

„Fizykoterapia jest działem lecznictwa, w którym stosuje się występujące w przyrodzie naturalne czynniki fizyczne, jak czynniki termiczne, promieniowanie Słońca oraz czynniki fizyczne wytworzone przez różnego rodzaju urządzenia, np. urządzenia dostarczające energii cieplnej, prądów małej częstotliwości, prądów wielkiej częstotliwości, promieniowania świetlnego, nadfioletowego, podczerwonego oraz ultradźwięków.” — Tadeusz Mika

Zasady wykonywania zabiegów fizykalnych

Podczas prowadzenia terapii z wykorzystaniem metod fizykalnych należy przestrzegać kilku podstawowych zasad, które gwarantują bezpieczeństwo i skuteczność leczenia.

Dobór odpowiedniego zabiegu

Rodzaj zabiegu fizykoterapeutycznego powinien być dostosowany do celu terapeutycznego — czy ma on działać przeciwbólowo, przeciwzapalnie, redukować obrzęk, czy poprawiać ukrwienie. Wybór metody zależy także od etapu choroby — inne zabiegi stosuje się w fazie ostrej, a inne w przewlekłej.

Ustawienie właściwych parametrów

Parametry zabiegu (np. natężenie, czas, częstotliwość) muszą być precyzyjnie dobrane do rodzaju terapii i aktualnego stanu Pacjenta. Tylko wtedy możliwe jest osiągnięcie zamierzonego efektu bez ryzyka podrażnień czy pogorszenia stanu zdrowia.

Przygotowanie chorego do zabiegu fizykoterapeutycznego

Pacjent powinien być odpowiednio ułożony, aby mógł się rozluźnić i uniknąć napięcia mięśniowego. Zabieg przeprowadza się zwykle w pozycji leżącej lub siedzącej, w zależności od rodzaju terapii. Miejsce zabiegowe należy odsłonić, oczyścić i zabezpieczyć przed podrażnieniem skóry.

Przed rozpoczęciem sesji warto poinformować Pacjenta, jakie mogą pojawić się odczucia (np. ciepło, mrowienie), aby zminimalizować stres i poprawić komfort terapii. Po zakończeniu zabiegu zaleca się krótki odpoczynek — zwykle około 20–30 minut.

Wybrane zabiegi fizykalne

Termoterapia

Zabiegi z tej dziedziny można podzielić na ciepło- i zimolecznictwo.

Ciepłolecznictwo

Ciepłolecznictwo to leczenie ciepłem polegające na przekazywaniu do organizmu energii cieplnej głównie drogą przewodzenia i przenoszenia. Takie ujęcie pozwala odróżnić zabiegi ciepłolecznicze od innych metod fizykalnych, które także przekazują ciepło — na przykład poprzez promieniowanie podczerwone — lub wytwarzają ciepło w tkankach za pomocą pól elektromagnetycznych wielkiej częstotliwości czy ultradźwięków.

Ciepłolecznictwo obejmuje m.in. okłady cieplne oraz zabiegi w saunie. Ich działanie prowadzi do podniesienia temperatury tkanek, co skutkuje poprawą ukrwienia, rozluźnieniem mięśni i korzystnym wpływem na układ ruchu. Tego rodzaju zabiegi często łączone są z peloidoterapią, co wzmacnia efekty terapeutyczne.

Krioterapia

Krioterapia to metoda leczenia polegająca na powierzchniowym stosowaniu zimna w celach terapeutycznych. Wykorzystuje się ją głównie w celu zmniejszenia stanu zapalnego, złagodzenia bólu oraz redukcji napięcia mięśniowego. Najlepsze efekty przynosi w przypadku ostrych dolegliwości bólowych.

W placówkach medycznych najczęściej stosuje się krioterapię miejscową, wykonywaną za pomocą ciekłego azotu, który w postaci gazu wydmuchiwany jest przez dyszę. Zabieg trwa zwykle od 1 do 3 minut, a aplikacja prowadzona jest okrężnym ruchem, aby zapobiec odmrożeniom. Temperatura gazu w trakcie zabiegu wynosi od –100°C do –180°C.

Z kolei krioterapia ogólnoustrojowa wykonywana jest w specjalnych kriokomorach składających się z dwóch części: przedsionka o temperaturze około –60°C oraz komory właściwej, w której Pacjent przebywa około 3 minut w temperaturze od –110°C do –160°C.

Magnetoterapia

Magnetoterapia stosowana jest w celu uzyskania działania przeciwbólowego, przeciwzapalnego i przeciwobrzękowego. Wykorzystuje pole magnetyczne, które przenika przez wszystkie struktury ciała i zazwyczaj ma kształt sinusoidy, prostokąta lub trójkąta.

Parametry zabiegu dobiera się indywidualnie, zależnie od stanu Pacjenta.

Zabieg trwa zwykle 10–20 minut, a Pacjent nie odczuwa bodźców podczas jego wykonywania.

Dokładny mechanizm działania magnetoterapii nie został jeszcze w pełni poznany ze względu na jej złożoność. Wiadomo jednak, że pole magnetyczne wpływa korzystnie na bioelektryczne funkcje organizmu, wywołując napięcie indukcyjne w strukturach nerwowych, co działa pobudzająco. Zabieg ten poprawia ukrwienie i regenerację tkanek, pobudza przemianę materii oraz wspiera odporność organizmu.

Ultradźwięki

Ultradźwięki to drgania mechaniczne podobne do fal dźwiękowych, lecz o częstotliwości wyższej niż zakres słyszalny dla człowieka. Ich działanie terapeutyczne wynika z efektów termicznych, mechanicznych i fizykochemicznych oddziałujących na tkanki w miejscu zabiegu. Skutkuje to zwiększeniem metabolizmu komórkowego, poprawą krążenia, przyspieszeniem regeneracji oraz zwiększeniem elastyczności tkanki łącznej.

W terapii ultradźwiękowej stosuje się dwa tryby pracy:

· falę ciągłą, w której energia przekazywana jest nieprzerwanie przez cały czas zabiegu,

· falę przerywaną, w której emisja ultradźwięków następuje okresowo.

Podczas zabiegu energia przekazywana jest w sposób jednokierunkowy za pomocą głowicy zabiegowej, która emituje fale akustyczne o częstotliwości 1 MHz lub 3 MHz i mocy w zakresie 0,1–2 W/cm².

Laseroterapia

Laseroterapia wykorzystuje laser wysokoenergetyczny i niskoenergetyczny. W przypadku laseroterapii niskoenergetycznej wykorzystuje się światło o niskiej intensywności w zakresie 540–830 nm. Zabieg ten podnosi temperaturę tkanek jedynie o około 1°C, dzięki czemu może być stosowany w stanach ostrych, podostrych i przewlekłych.

Wiązka lasera przenika przez skórę, powodując zmiany biochemiczne w komórkach, które prowadzą do zmniejszenia bólu i stanu zapalnego, poprawy mikrokrążenia, przyspieszenia regeneracji tkanek oraz resorpcji obrzęków.

Elektroterapia

Elektroterapia to jedna z podstawowych metod stosowanych w fizykoterapii, obejmująca szeroki zakres zabiegów z wykorzystaniem prądu elektrycznego. W praktyce terapeutycznej stosuje się zarówno prądy stałe, jak i prądy impulsowe. Działanie elektryczności wpływa na skórę, naczynia krwionośne, nerwy oraz mięśnie, wywołując określone reakcje fizjologiczne wykorzystywane w leczeniu różnych schorzeń.

Popularnym zabiegiem w gabinetach jest TENS (przezskórna elektrostymulacja nerwów). TENS działa poprzez aktywację mechanizmów hamujących w układzie nerwowym, co prowadzi do zmniejszenia pobudliwości neuronów i złagodzenia bólu. Należy jednak pamiętać, że metoda ta działa objawowo, a więc łagodzi dolegliwości, nie usuwając ich przyczyny.

W zabiegu stosuje się prąd zmienny o różnym kształcie fali i częstotliwości w zakresie 1–200 Hz.

· Niskie częstotliwości (2–5 Hz) wykorzystuje się w stanach przewlekłych,

· wysokie częstotliwości stosuje się w stanach ostrych.

Podsumowanie

Metody fizykoterapeutyczne pomagają w walce z bólem, obrzękiem i stanem zapalnym. Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na pytania ile trwa zabieg fizykalny oraz jak wygląda zabieg z fizykoterapii ponieważ zależy to od rodzaju wybranych metod, a czas może wahać się od kilku minut do nawet godziny. Każdy jednak jest dobierany indywidualnie do rodzaju schorzenia pacjenta co pomaga w szybszym powrocie do zdrowia.